כ'בין דורך שווערע צוויי וואכן, אחת היא בקשתי פון מיין יוצר ובורא: גיב מיך מנוחה, ייש"כ.
במשך'ן שבת האב איך מיט א רוהיגקייט אנאלאיזרט די 15 פאעזיע שטיקלעך (וואס כ'האב מדפיס געווען צווישען די צוויי שבת פייפערס), וואס זענען ארויס געשטעלט געווארן דורך ידידנו המכונה מיץ-לימון, ה' ירום הודו, וימתיק מיצתו. האמת אגיד, איך וואלט איצט נישט געוואלט זיין אין זיין פאזיציע, ווארום עס ווארט אים נישט קיין לייכטע טעסק. צווישען די 15 שטיקלעך איז דא גאר פיינע סחורה, וואס זענען ראוי צו זיין "געווינערס", און מחליט צו זיין ווער THE געווינער איז, איז נישט עפעס וואס איך וואלט מיך אונטער גענומען אין די פארנומענע פורים-הכנות טעג.
אבער, א מיינונג האב איך, און די רעכט איר פארצושטעלען האב איך אויך. אלזא, לאמיר מסכים זיין ממה שבא לידינו, און מצמצם זיין א נומינירטע ליסטע. איז אזוי, איך, ווי דר'עולם האט מיך שוין קענען געלערנט, בין א טיפישע אינגערמאן, גארנישט ספעציעל אהער און גארנישט ספעציעל אהין. איך בין נישט קיין שדכן און נישט קיין בדחן. כ'פארשטיי נישט צו וויין, און כ'פארשטיי נישט צו חינוך. אפילו דאס ביסעלע טינט וואס כ'שפריץ ארויף אויף די בלעטער דא, זענען חידושים פעהלערדיג, כ'חזיר איבער אלטע סחורה. און ס'איז לייכט צו דערקענען אז א רייכע שפראך פארמאג איך נישט. כמעט וואס כ'לייק נישט יאנקל, ווייל 90% פון זיינע ווערטער פארשטיי איך נישט.
ווער רעדט נאך פון פאעזיע, וואס איך בין בכלל נישט קיין מאן דאמר. און דאס איז דאס ערשטע טעות וואס קופערניקוס האט געהאט, וואס האט אפגע'הרג'ט די געפלאנטע יארצייט סעודה, מיט דעם וואס ער האט געהאנגען מיין נאמען אונטער "פאעזיע פאנעל", א פאזיצע וואס וואלט געפאסט פאר משה געציל. אז איך הייב אן צו זינגען א שטיקל פאעזיע און איך כאפ נישט וואס ער רעדט, וואו ער שטייט, וכו', ווער איך צומישט, מיין CPU שטרענגט זיך איבער, אזאך וואס כ'קען נישט פארנעמען, און דער פיוט פארלירט מיין געטריישאפט.
מיום עמדי על דעתי האב איך סך הכל צוויי פיוטים מחבר געווען "דער טונקעלע מארגען" און "א hit פון ביבער". וואו געזאגט, זענען זיי נתחבר געווען בעמק הבכה, ווען אנגעזעצטקייט איז געווען אויפן העכסטען שטאפל, און ווער ווייסט צו די חידושים וואלטן נתגלה געווארן פאר'ן ציבור, ווען נישט אונזער קאווע שטיבל? – ייש"כ טייערע גבאים. עכ"פ ווען דו באטראכסט די צוויי דערמאנטע פיוטים, זעהסטו מער דער געדאנק ווי דער שפראך, איך נוץ נישט קיין נישט-באנוצטע ווערטער. ביי מיר איז דער רעיון דער יסוד פונעם חיבור.
מיט דעם הקדמה וועט איר פארשטיין פארוואס איך בין א פורש מן הציבור, און איך ווער נישט פארגאפט פון שטיקל נומער 1. ס'איז הערליך געשריבן, און מסתמא לויט די יסודות פון פעאזיע איז דאס א שטארקע קאנדיטאט, אבער די מעסעדזש איז נישט עפעס שטעכעדיג. – די ערשטע 4 שורות האב איך נאך מיטגעהאלטן, אבער די קומענדיגע 4 זענען צו הויעך פאר אזא לא-יוצלח ווי מיר. "ס'שטרייטן גייסטער אפנים" איז ריכטיגע אלט-יידישע אויסדריק פון אידיש מיט יוד. אבער א שיין שטיקל איז עס. צו באמערקען, אז נאר יעדע זעקסטע זיבעטע ווארט גראמט, משא"כ 3 4 און 5 ועוד, זענען מער גראמען פיל.
שטיקל 2. איך האב שטארק מיטלייד מיט אים. אבער אלץ א געווינער איז נישט שייך אים צו באשטימען, צוליב דעם וואס שטיקל 3 שטייגט אים איבער. וואס יא, די זכות פון אזויפיל ליינער וואס האבן מיטגעוויינט ליינענדיג זיינע בענקשאפט-צום-טאטען שורות, זאלן ארויפגיין פארן כסא הכבוד, און פועל'ן א רוח והצלה, אמן. און אויב איז ער מצליח מיט דעם, איז ער טאקע דער געווינער.
שטיקל 3, ווי שוין מרמז געווען, איז א פיין שטיקל סחורה מהחל ועד כלה. ס'ליינט זיך לייכט, און געשריבן אויף זייער א קונצלעכדיגע אופן וויאזוי די שורות ווערען קרובות. ס'שמעקט פון משה געציל, אבער די מסקנה, אז מ'גייט צו באשעפער פון הימל, און מ'וויינט זיך אויס פאר אים וכו' וכו', שמעקט מער כמעשה ידי ידידינו החביב ברסלבער. שטיקל 3 האט אבער נישט מצליח געווען מיר צו מאכן לאכן ווי שטיקל 4.
שטיקל 4. דאס איז עס. אע"פ וואס די מסקנה איז הוילע שטותים, קיינער דארף דיך טאקע נישט, נישט דיך און נישט מיך, מ'דארף דיין געלט. אבער ווען איך דערמאן זיך פון די ערשטע בריוועלעך וואס איך האב געפונען אין מיין פאסט קעסטל נאך מיין חתונה, קען איך נישט לייקענען, אז יא, ס'פיהלט גאנץ גוט (פאר די יונגע ליינער: אין מיינע צייטן האבן בחורים נאך נישט געהאט קיין POB). – דער וועג וויאזוי ער לייגט דאס אראפ, און די סארט בריווען וואס ער טרעפט איז א מחיה צו ליינען, כ'האב דאס טאקע איבערגליינט מער ווי איינמאל. ס'האט א מעסעדזש, פון די ערשטע שורה האלט איך מיט וואס ער טוט, ער באגלייט דיך די גאנצע וועג ביז ער ווייזט דיך די לעכטיגע ענדע. גראדע, שטיקל 3 טוט דאס אויך, אבער ווי געזאגט, שטיקל 4 איז מער מחודש, און שמייכלדיג.
איך וואלט שוין מכריז געווען שטיקל אלץ געווינער, אבער וואס זאל איך טוען אז דער מחבר פון שטיקל 5 (לעיקוואוד?) האט גענומען אן איי, און געמאכט פון איר א קאשטקע. דאס איז א געזונטע מחודש'דיגע שטיקל. ס'גראמט זיך לייכט, און ס'איז געשמאק. איך האב געמוזט ארויסנעמען אן עירובין גמרא צו פארשטיין וואס ער מיינט מיט די מעשה פון ר' עקיבא. די פראזע "א שיעור מדאורייתא צו קענען בענטשען" איז לכאורה א טעות, ווייל לפי זכרוני איז ברכת המזון מן התורה נאר אם אכל ושבע, ושיעור כביצה איז נאר מדרבנן. ס'וואלט געפאסט צו מאריך זיין בשבחו פונעם שטיקל, אבער, ס'רעד פון זיך אליינס. אין קורצען: א געווינער קאנדידאט.
שטיקל 6, כמדומה אז דעם שטיקל האב איך שוין באגעגענט אין שטיבל, געשריבן דורך דעם הויעכגעשעצטער בעל הפארמעסט אליין, ממילא איז נישט שייך צו נעמען א שטעלונג. דעם שטיקל, אזוי שטיקל 1, זענען פאעזיע לשם פאעזיע: ביימער, בלעטלעך, שטיל שווייגעניש, זון שטריילען, לבנה שיין, בערג, טאלען, קאלט, הייס, ווינטען, מתים און נשמות. – אנדערע וועלען פאר אים שטימען, דאך, מיין מיינונג מעג איך זיך אונטערברומען.
שטיקל 7. ריכטיג קונסט. נישט סתם. על אף ס'האט מיר גענומען א רגע צו כאפן וואס זיין מהלך, ציעל איז, אבער Once איך האב געכאפט די כוונה, האב איך באוואונדערט זיין ווערק. ס'איז קורץ און שארף. ס'גראמט, ס'רעדט, ס'שרייט, ס'גוט. דא האבן מיר נאך א געווינער קאנדידאט. איך וואלט מייחס געווען דעם שטיקל פאר מיכאל שניצלער, לבי אומר לי. עכ"פ דער מחבר האט זיכער אסאך געהערט זיינע טעיפס. – אויב דער ריכטיגע מחבר פילט זיך געטראפן פון מיין השערה, דאן קען איך אים נישט העלפן. סארי.
שטיקל 8, - כ'הייב אן צוטראכטען אז פאעזיע שרייט כלך לך אל צומעס וסומאטאכותיהם, ווייל צו פאעזיע פארשטייסטו נישט. מתים, סיביר'ע קעלט, געיאמער, טרערן, רוחות, וכו'. און ס'איז מסתב"ר אזוי, ווייל דער איפכא מסתבר"א איז זיכער נישט קיין פשוטע מחבר, מ'זעהט ער פארשטייט עפעס, ער זאגט עפעס, ער מיינט עפעס. פון די אנדערע זייט, דער טייערע מחבר, ס'זאל פאר אים זיין מסתבר, אז ס'איז איפכא, נישט יעדער איז א מומחה. אבער נניח אז דער שופט כל השטיקלעך וועט בוחר זיין אין פאעזיע לשם פאעזיע, דאן וועט שטיקל 1 און 6 זיין א שטארקע קאנקורענץ.
שטיקל 9. איך גלייב אז דער מחבר האט נישט געוואוסט וואס ס'ווארט אים אפ דא, לענגערע שטיקלעך פון גרויסע לייבן. עכ"פ איך שמעק אז ער איז ביכולת מאריך צו זיין כהנה, און ער האט יד ושם אין פאעזיע, והראיה, ער רעדט פון בערג, טרערען, און שטערנס.
שטיקל 10 גארנישט אזא בייזער חלום, ס'איז היבש זיס. כ'וואלט געראטען דעם מחבר צוצולייגען אן אויספיר, על פי דרכו:
נישט גע'דאגה'ט אידן!
ס'וועט שוין באלד קיין חלום מער נישט זיין!
דער גוי ביי אונז געבליבן!
מ'וועט מחה תמחה מיט אים מקיים זיין!
וכו',
שטיקל 11 קען נישט בטל ווערען, צוליב וואס ער איז א חתיכה הראוי להתכבד. מ'קען אויף יעדע שורה מאכן א שיר פאר זיך. א שיר?! א קינה! דער שטיקל איז תובע אידיש בלוט. ס'רייסט. כ'וואלט געבעטן שמעקעדיג (וואס טוט אין שלום בית, וויפיל מאל דארף ער דאס זאגן?..) זאל מאכן אן אשכול אויף דעם קינה. א אשכול?! א סומאטאכע! אין כאן מקומו להאריך. יקויים בך (וואס מ'זאגט שבת אינדערפרי ביים דאווענען – שטייט אויך אין תהילים): שמחנו כימות ענתנו, שנות ראינו רעה.
שטיקל 12 איז א שטיקל, דער אופן הכתיבה איז זייער קונצלעך. אביסעל קורץ לעומת די אנדערע קאנדיטאטען, אבער ס'איז ראוי להצטרף בהאי פור הוא הגורל לפני לעמאן.
שטיקל 13, דער מעסעדזש איז בייסיגער (און ברעקלעך טינוף) און געט מער וואג ווי דער עצם פאעזיע. ס'ליינט זיך גרינג, מ'פארשטייט וואו אהין דער מחבר טראגט אייך.
להוי ידוע, אז משה געציל האט מייחס געווען דעם שטיקל צו מיר. אבער ס'גלייבט זיך שווער, צוליב דעם
וואס איך בין נישט קיין פרוי, אע"פ ווען מ'פרעגט מיך בשעת הזרעה וואלט איך בוחר געווען אזוי (אין 2000 והלאה, זענען פרויען אייביג גערעכט.) און קיין בעל גאוה בין איך אויך נישט, ווייל איך אליינס האב פ"ס. עכ"פ דער שטיקל איז בלי שום ספק א געוינער קאנדידאט.
שטיקל 14. א געווינער נומער צוויי. ס'הייסט, ער שפאצירט אריין אין קאווע שטיבל, ער שרייבט אפ 16 שורות פאעזיע, און שעפט פון דעם נחת, ובכל זאת, איז ער מחליט ער לאזט אלעס אפ, און זעצט זיך צוריק אין בית המדרש. כמותך ירבו בישראל.
שטיקל 15, שוין ווייטער מיט בערג, ביימער, קושן, טאנצען. דאס איז פאעזיע. ער פירט ארום די ליינער מויערען און טורעמען. אפגעזעהן צו דעם שטיקל איז דער געווינער, איז דער מחבר זיכער א מומחה אין דעם געביט. איך בין זיכער אז ער האט געשריבען און וועט שרייבן נאך.
