אידישקייט און די 3 סטודזשעס
נשלח: מיטוואך דעצעמבער 09, 2015 11:46 pm
כידוע האבן אידן געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער געשיכטע פון "ענטערטעינמענט" אין אמעריקע (מוזיק, פילם, טעלעוויזיע וכו'). דעריבער איז גאר קיין חידוש נישט אז די אידישע קולטור האט שטארק משפיע געווען אויף דער אלגעמיינער גויישער קולטור. למשל אסאך פון לערי דעיווידס הומאריסטישע שטיק און וואודי אלענס ווערטערשפילן (וואס זענען דאך זייער פאפולער אויף דער גויישער גאס) זענען באזירט אויף אידישע מאטיוון.
אין די פריערדיגע דורות איז געווען אנדערש. די אידישע ענטערטעינערס האבן געפרואווט באהאלטן זייער אידישקייט, געטוישט זייערע משפחה נעמען און געמאכט לידער און פילמען דווקא אן א אידישן טעם, זיי זאלן געפעלן דעם גויישן עולם. נעמטס צב"ש דעם קאמפאזיטאר אוירווינג בערלין (געבוירן ישראל ביילין) וואס האט געשריבן דאס קראצמעך ליד "White Christmas". די אמעריקאנער וואס קענען נישט די געשיכטע האלטן עס פאר א טיפיש גוייש ליד.
עס זענען אבער אויך געווען יוצאים מן הכלל. נישט זעלטן האט א אידישער אקטיאר אריינגעווארפן א וויץ וואס נאר דער אידישער עולם וואלט באמערקט און פארשטאנען (און געלאכט דערפון). אין דעם אשכול וויל איך דערמאנען אפאר טשיקאווע דוגמאות פון די Three Stooges, די דריי לצים, וואס זענען געווארן באקאנט אין די 1930ער יארן צוליב דער "סלעפ-סטיק" קאמעדיע וואס זיי האבן פארגעשטעלט אויף דער אמעריקאנער טעלעוויזיע. די טרופע איז באשטאנען פון דריי (פאקטיש פינף) אידיש רעדנדע אידן פון ברוקלין. אין די ניו יארקער וואדוויל טעאטערס האבן זיי זיך געמעגט באניצן מיט אסאך אידישן מאטעריאל אין זייערע פארשטעלונגען. אבער באלד ווי זיי האבן באקומען א קאנטראקט צו מאכן סעריעס אויף טעלעוויזיע האבן זיי זיך געמוזט אריינפאסן אין דער אלגעמיינער קולטור... אבער נישט אינגאנצן.
דער שרייבער און אידישער הומאריסט מיכל וועקס האלט אז זייער גאנצע סלעפ-סטיק שטיק (וויאזוי די סטודזשעס פייניגן איינער דעם צווייטן) קומט פון זייערע קינדער יארן אין חדר. אין זיין ביכל Born to Kvetch (וועגן אויסדרוקן און אידיאמען אין אידיש) שרייבט וועקס כהאי לישנא:
אויסדרייען א שלשלת (לאנגזאם):
דא און דארט האבן זיי זיך ארויסגעכאפט מיט א אידיש ווארט אלס אן "אינסייד דזשאוק" פאר'ן אידישן עולם. אט זעט מען ווי צוויי סטודזשעס פארשטעלן זיך פאר כינעזער:
[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=sTOEEuiE-y4[/youtube]
(ס'איז דא אנ'אנדער קליפ אויף יוטוב מיטן טיטל "The Three Stooges speaking gibberish". אסאך פראזעס דארט זענען ריין אידיש.)
דאס לעצטע וואס איך וויל דא ברענגען איז א קליפ פון א ליד וואס די 3 סטודזשעס זינגען כדי חוזק צו מאכן פון פראפעסארן אין אוניווערסיטעט. פארשטײט זיך אז דער געדאנק פון זינגען די קאמבינאציעס קאנסאנטן מיט וואקאלן איז געקומען דירעקט פון חדר, "קמץ א' אָ קמץ ב' בָ קמץ ג' גָ...":
[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=a_Y6UKMp8Qw[/youtube]
אין די פריערדיגע דורות איז געווען אנדערש. די אידישע ענטערטעינערס האבן געפרואווט באהאלטן זייער אידישקייט, געטוישט זייערע משפחה נעמען און געמאכט לידער און פילמען דווקא אן א אידישן טעם, זיי זאלן געפעלן דעם גויישן עולם. נעמטס צב"ש דעם קאמפאזיטאר אוירווינג בערלין (געבוירן ישראל ביילין) וואס האט געשריבן דאס קראצמעך ליד "White Christmas". די אמעריקאנער וואס קענען נישט די געשיכטע האלטן עס פאר א טיפיש גוייש ליד.
עס זענען אבער אויך געווען יוצאים מן הכלל. נישט זעלטן האט א אידישער אקטיאר אריינגעווארפן א וויץ וואס נאר דער אידישער עולם וואלט באמערקט און פארשטאנען (און געלאכט דערפון). אין דעם אשכול וויל איך דערמאנען אפאר טשיקאווע דוגמאות פון די Three Stooges, די דריי לצים, וואס זענען געווארן באקאנט אין די 1930ער יארן צוליב דער "סלעפ-סטיק" קאמעדיע וואס זיי האבן פארגעשטעלט אויף דער אמעריקאנער טעלעוויזיע. די טרופע איז באשטאנען פון דריי (פאקטיש פינף) אידיש רעדנדע אידן פון ברוקלין. אין די ניו יארקער וואדוויל טעאטערס האבן זיי זיך געמעגט באניצן מיט אסאך אידישן מאטעריאל אין זייערע פארשטעלונגען. אבער באלד ווי זיי האבן באקומען א קאנטראקט צו מאכן סעריעס אויף טעלעוויזיע האבן זיי זיך געמוזט אריינפאסן אין דער אלגעמיינער קולטור... אבער נישט אינגאנצן.
דער שרייבער און אידישער הומאריסט מיכל וועקס האלט אז זייער גאנצע סלעפ-סטיק שטיק (וויאזוי די סטודזשעס פייניגן איינער דעם צווייטן) קומט פון זייערע קינדער יארן אין חדר. אין זיין ביכל Born to Kvetch (וועגן אויסדרוקן און אידיאמען אין אידיש) שרייבט וועקס כהאי לישנא:
[left]The patsh becomes truly dangerous when a number of petsh (the plural) are combined in an operation known as oysdreyen a shalsheles. This latter word is Hebrew for "chain," but it is also the name of one of the accents printed in khumoshim to show how the Torah is to be chanted when read aloud in the synagogue. The shalsheles is a zigzag line that looks like a hastily scribbled 3 printed over the word to which it applies. Oysdreyen a shalsheles involves an ascending series of petsh that alternate from cheek to cheek. If you've ever seen the Three Stooges, you've seen many a shalsheles. The Stooges did a great deal to transmit classical kheyder form to a mass audience, maintaining a proper shalsheles while allowing Curly to accompany every patsh with a high-piched "whoo-whoo."[/left]
אויסדרייען א שלשלת (לאנגזאם):
דא און דארט האבן זיי זיך ארויסגעכאפט מיט א אידיש ווארט אלס אן "אינסייד דזשאוק" פאר'ן אידישן עולם. אט זעט מען ווי צוויי סטודזשעס פארשטעלן זיך פאר כינעזער:
[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=sTOEEuiE-y4[/youtube]
(ס'איז דא אנ'אנדער קליפ אויף יוטוב מיטן טיטל "The Three Stooges speaking gibberish". אסאך פראזעס דארט זענען ריין אידיש.)
דאס לעצטע וואס איך וויל דא ברענגען איז א קליפ פון א ליד וואס די 3 סטודזשעס זינגען כדי חוזק צו מאכן פון פראפעסארן אין אוניווערסיטעט. פארשטײט זיך אז דער געדאנק פון זינגען די קאמבינאציעס קאנסאנטן מיט וואקאלן איז געקומען דירעקט פון חדר, "קמץ א' אָ קמץ ב' בָ קמץ ג' גָ...":
[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=a_Y6UKMp8Qw[/youtube]